ضرورت ايجاد مركز ساماندهی نسخ خطی قرآن در سازمان اوقاف
گروه ادب: يك فهرستنگار و كارشناس نسخ خطی با تأكيد بر ضرروت نهادينه كردن فرهنگ وقف از سوی سازمان اوقاف و امور خيريه در حوزه نسخ خطی قرآنی، تصريح كرد: برای ساماندهی به نسخ خطی قرآنی بايد مركزی در سازمان اوقاف و امور خيريه تأسيس شود.
|
| حجتالاسلام و المسلمين علی صدرايیخويی، فهرستنگار و كارشناس نسخ خطی |
حجتالاسلام و المسلمين علی صدرايیخويی، فهرستنگار و كارشناس نسخ خطی، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، با اشاره به پيشينه فرهنگ وقف نسخ خطی در كشور، رواج و نهادينه شدن اين فرهنگ در گذشته را سبب تأسيس كتابخانههای متعدد در كشور دانست و گفت: تاكنون 500 هزار نسخه خطی در كشور شناسايی شده كه بيش از نيمی از اين تعداد در قالب وقف، به كتابخانههای عمومی و خصوصی اهداء شده است.
وی ادامه داد: علاوه بر تأثير وقف در تأسيس و راهاندازی كتابخانههای مختلف كشور، اين فعاليت مبارك در جامعه اسلامی سبب شده است تا بسياری از نسخ خطی و كتابهای ارزشمند به عنوان ميراثی ماندگار از گذشتگان به نسلهای آينده منتقل شود.
اين كارشناس نسخ خطی در ادامه به ضرورت فرهنگسازی وقف در زمينه نسخ خطی به ويژه نسخ خطی قرآنی تأكيد كرد و يادآور شد: با توجه به اهميت وقف و اطلاعات اندك مردم در اين زمينه، بايد در حوزه وقف نسخ خطی برنامهريزی و فعاليت كرد. برای رسيدن به نقطه مطلوب در اين راستا میتوان اقدامات متعددی را در دستور كار قرار داد كه از مهمترين آنها راهاندازی بخش مخصوص نسخ خطی در سازمان اوقاف و امور خيريه است.
مؤلف «فهرستگان نسخههای خطی حديث و علوم حديث شيعه» ادامه داد: چنانكه پيش از اين بيان شد، بخش اعظم نسخ خطی از راه وقف به دست ما رسيدهاند كه در حال حاضر در مراكز مختلف اعم از كتابخانهها، حوزههای علميه، آستان مقدس امامزادگان و... نگهداری میشود. با اين حال، در سازمان اوقاف و امور خيريه كه متولی اصلی امور وقف در كشور به شمار میآيد، بخش ويژه اين موضوع ايجاد نشده است. اين در حالی است كه اگر اين بخش راهاندازی شود میتوان علاوه بر ساماندهی نسخ خطی، در شناسنامهدار و مرمت كردن اين منابع به ويژه نسخ خطی قرآنی اقدام كرد.
بسياری از نسخ خطی وقفی، شناسنامه ندارند
به گفته وی، بسياری از نسخ خطی وقف شدهای كه در اماكن دولتی نگهداری میشود، شناسنامه ندارند يا در صورت دارا بودن، به شيوه علمی ثبت نشدهاند و اين موضوع مشكلات متعددی را با خود به همراه میآورد. علاوه بر نسخ خطی، كتابهای چاپ سنگی نيز همين وضعيت را دارند. اقداماتی در اين راستا از سوی مؤسسات و مراكز مختلف فرهنگی و علمی كشور انجام شده است، اما كافی نيست.
صدرايیخويی به نسخ خطی قرآن اشاره و عنوان كرد: نسخ خطی قرآن به دليل دارا بودن ويژگیهای منحصر به فرد از منظر تذهيب، خط، جلدسازی و... جزء نفايس به حساب میآيند و از اين رو، اين نوع منابع از ارزش بالايی برخوردارند و توجه بيشتر كارشناسان را به سمت خود جلب میكنند.
| صدرايیخويی: |
| بسياری از نسخ خطی قرآنی موجود در كتابخانهها و مراكز مختلف شناسنامه ندارند، از اين رو بايد با برنامهريزی و تدوين قانون مشخص در اين زمينه اقدام كرد |
وی شناسنامهدار نشدن بسياری از اين منابع را از عمده ضعفهای موجود در رابطه با نسخ خطی قرآنی دانست و افزود: بسياری از نسخ خطی قرآنی موجود در كتابخانهها و مراكز مختلف شناسنامه ندارند، از اين رو بايد با برنامهريزی و تدوين قانون مشخص در اين زمينه به رفع اين مشكل اقدام كرد. برای سهولت در انجام اين كار و سامان دادن به وضعيت نسخ خطی قرآنی بايد مركزی در سازمان اوقاف و امور خيريه تأسيس شود.
وی ادامه داد: از ديگر فعاليتهايی كه از سوی اين مركز میتوان انجام داد، اطلاعرسانی در زمينه شيوه اهداء، وقف و نگهداری نسخ خطی است. بايد به مالكان اين منابع ارزشمند اطمينان خاطر داد كه در صورت معرفی نسخ به منظور ارائه شناسنامه، مالكيت اين آثار از آنها سلب نخواهد شد؛ حتی میتوان از طريق اين مركز، به منظور وديعه، اين گروه از منابع كتابخانهها و مراكز را اطلاعرسانی كرد تا از اين طريق نسخ خطی كه در معرض آسيب هستند، شناسايی و مرمت شوند. همه اين فعاليتها در صورتی قابل اجرا است كه اطمينان خاطر در ميان مالكان اصلی نسخه خطی ايجاد شود.
رفع خلأهای قانونی، از مهمترين اقدامات در راستای فرهنگسازی وقف نسخ خطی
وی عدم وجود قانون مشخص در امر مالكيت نسخ خطی را از معضلات موجود در ميان اقدامات فرهنگی اين حوزه دانست و افزود: نداشتن قانون مدون در رابطه با مالكان اصلی نسخ خطی، مانع معرفی و ارائه نسخ خطی از سوی كتابخانهداران شخصی و افراد حقوقی میشود. در نظر بيشتر اين افراد، در صورت ارائه نسخ خطی امكان از دست دادن آنها بسيار زياد است و ديگر مالك اين منابع نيستند؛ از اين رو بايد در اين راستا فرهنگسازی و اطلاعرسانی كرد. بايد اطمينان خاطر مالكان را نسبت به تملك آنها جلب كرد.
اين كارشناس نسخ خطی در رابطه با تعدد مراكز مختلف فرهنگی و علمی در امر نسخ خطی گفت: نسخ خطی كاركردهای گوناگونی دارند كه میتوان از منظرهای مختلف آنها را بررسی كرد. مراكز مختلفی در اين زمينه فعاليت میكنند كه البته با وجود اقدامات متعدد در اين حوزه، هنوز كارهای مغفول مانده بسياری وجود دارد؛ از اين رو بايد نهادی ايجاد كنيم كه اين مراكز را متمركز كند.
هماهنگ کردن سازمانها در جهت دیجیتالی کردن نسخ خطی
مؤلف «كتابخانه وقفی شيخالاسلام خويی» به ديجيتال كردن نسخ خطی اشاره و عنوان كرد: برای ديجيتال كردن نسخ خطی تلاشهای خاصی انجام شده است كه در صورت ايجاد مركزی ويژه اين امر در سازمان اوقاف و امور خيريه میتوان سياستها و فعاليتهای سازمانهای فعال در اين راستا را هماهنگ كرد. ديجيتالی كردن نسخ خطی اقدام مباركی است كه در سالهای اخير روند رو به رشدی را از منظر كيفی و كمّی پشت سر گذاشته است، اما نهاد واحدی برای ساماندهی به اين موضوع و هماهنگ كردن عملكرد آنها ديده نمیشود.
اين كارشناس نسخ خطی به ظرفيتهای موجود در امر نگهداری و مرمت نسخ خطی اشاره كرد و يادآور شد: كشور ما از جمله كشورهايی است كه در امر نگهداری و ترميم نسخ خطی پيشرو است و سالانه با توجه به استانداردهای جهانی و با بهره بردن از امكانات لازم، به مرمت و نگهداری ميراث مكتوب میپردازد. مهمترين مسئله در اين امر، عدم آشنايی مردم با اين مراكز و عدم توسعه اين نوع فعاليتها است.
صدرايیخويی در پايان عنوان كرد: بايد با رفع خلأهای قانونی در مراكز متصدی اين امر و شناساندن و معرفی اين مراكز به مردم، برای ساماندهی نسخ خطی به ويژه نسخ خطی قرآنی اقدام كرد. میتوان به منظور نگهداری و حفظ اين ميراث ارزشمند، سازمانها طرح مرمت نسخ خطی مردم را ارائه دهند تا حداقل بتوانيم اين منابع را از نابودی و آسيبهای جدی مصون بداريم.